SUDEP

SUDEP: wat is het?

SUDEP staat voor Sudden Unexpected Death in Epilepsy: plotseling en onverwacht overlijden bij iemand met epilepsie, zonder dat bij onderzoek een andere duidelijke doodsoorzaak wordt gevonden. Het gaat dus niet om overlijden door bijvoorbeeld verdrinking, een ongeval of een langdurige aanval/status epilepticus. (EpilepsieNL)

Het gebeurt vaak tijdens de slaap en geregeld na een epileptische aanval, maar niet altijd is een aanval vooraf duidelijk waargenomen. (EpilepsieNL)

Hoe vaak komt het voor?

SUDEP is zeldzaam, maar wel een belangrijke ernstige complicatie van epilepsie. Veel bronnen noemen als orde van grootte ongeveer 1 per 1.000 mensen met epilepsie per jaar, met een hoger risico bij mensen met slecht gecontroleerde aanvallen. (CDC)

Belangrijkste risicofactoren

De belangrijkste bekende risicofactor is het hebben van tonisch-clonische aanvallen, vooral wanneer die vaak voorkomen. De Nederlandse richtlijn noemt de aanwezigheid en frequentie van tonisch-clonische aanvallen als belangrijkste risicofactoren. (Richtlijnendatabase)

Andere factoren die vaak worden genoemd:

  • nachtelijke aanvallen;
  • aanvallen ondanks medicatie;
  • medicatie niet of onregelmatig innemen;
  • alleen slapen of alleen zijn na een nachtelijke aanval;
  • alcohol, slaaptekort of andere aanvalstriggers;
  • ernstige of moeilijk behandelbare epilepsie.

Waardoor gebeurt SUDEP?

De precieze oorzaak is niet volledig opgehelderd. De gedachte is dat na een aanval verstoringen kunnen optreden in ademhaling, hartritme en hersenstam/autonome regulatie. Er is geen eenvoudige test waarmee SUDEP vooraf met zekerheid kan worden voorspeld. (PMC)

Wat kun je doen om het risico te verkleinen?

De kern is: aanvallen zo goed mogelijk voorkomen, vooral tonisch-clonische aanvallen.

Praktisch:

  1. Medicatie strikt volgens voorschrift innemen. Dat noemt ook de CDC als belangrijke maatregel om het risico te verlagen. (CDC)
  2. Bespreek aanvalsfrequentie eerlijk met neuroloog of epilepsieverpleegkundige, vooral nachtelijke of tonisch-clonische aanvallen.
  3. Laat behandeling herbeoordelen als aanvallen blijven optreden: medicatie, dosering, combinatiebehandeling, epilepsiecentrum, eventueel chirurgie of nervus-vagusstimulatie, afhankelijk van het type epilepsie.
  4. Vermijd bekende triggers, zoals slaaptekort, alcohol of gemiste medicatie.
  5. Nachtelijke monitoring kan bij sommige mensen zinvol zijn, bijvoorbeeld een aanvalsalarm, bedalarm of toezicht, maar dit moet je per situatie met de behandelaar bespreken. NICE adviseert risico’s rond epilepsiegerelateerd overlijden, inclusief SUDEP, actief te bespreken en te reduceren waar mogelijk. (NICE)
  6. Naasten instrueren in eerste hulp bij epileptische aanvallen.

Wanneer direct 112?

Bel 112 bij een aanval die langer dan ongeveer 5 minuten duurt, bij meerdere aanvallen achter elkaar zonder herstel, bij ademhalingsproblemen, blauw verkleuren, ernstig letsel, een eerste aanval, of wanneer iemand na de aanval niet goed bijkomt.

In gewone taal

SUDEP is dus: iemand met epilepsie overlijdt plotseling, vaak ’s nachts, zonder aantoonbare andere oorzaak. Het risico is klein, maar reëel. De belangrijkste verdedigingslinie is goede aanvalscontrole, geen medicatie missen en nachtelijke/tonisch-clonische aanvallen serieus met de neuroloog bespreken.